Czynniki zmniejszające spoistość klasy szkolnej

Spoistość klasy szkolnej zmniejsza się szczególnie wówczas, gdy uczniowie jej nie znajdują w niej możliwości zaspokajania swych potrzeb zwłaszcza w tym stopniu, jak to miało miejsce dawniej. Chodzi tu przede wszystkim o potrzebę uznania i bezpieczeństwa. Spoistość jej zmniejsza się także wskutek przykrych w niej doświadczeń i przeżyć, a zwłaszcza rozczarowań uczniów. Przykładem takich rozczarowań, i ich wpływu na zmniejszenie spoistości grupy, stanowią m.in. obserwacje M. Horwitza, dokonane na marginesie prowadzonych przez niego badań eksperymentalnych. Osobami badanymi były studentki. Wyznaczono im określone zadania, które chętnie na siebie przyjęły. Podczas wykonywania zadań niektóre” z dziewcząt nabrały przekonania, że brak zdolności w tym kierunku z ich strony może spowodować nieodpowiednie ukończenie zadań: Fakt ten wpłynął na ogólne zaniepokojenie dziewcząt i sprawił, że działalność całej grupy stała się dla nich mniej atrakcyjna. O zmniejszającym się stopniu spoistości grupy — pod wpływem przykrych doświadczeń i przeżyć jej członków świadczą również wspomniane już badania J. R. P. Frencha. Otóż z chwilą, kiedy grupa nie była w stanie uporać się z podjętym przez siebie zadaniem, traciła ona- wyraźnie na swej atrakcyjności w oczach jej członków.
Przytoczone wyniki badań J. R. P. Frencha dowiodły ponadto, że spoistość grupy maleje, gdy członkowie jej różnią się w swych przekonaniach co do sposobu rozwiązywania przez grupę problemów. Niektóre osoby. zdaniem autora rezygnowały z wykonania podjętego uprzednio zadania szczególnie dlatego, że uczestnicy grupy, do której one należały, nie byli zgodni co do sposobu, w jaki powinno się rozwiązywać rozważany problem. Takie zróżnicowanie poglądów stanowi kolejny czynnik dezintegrujący harmonijny układ stosunków w klasie szkolnej. Podobne stanowisko znajduje potwierdzenie w pracy L. Festingera i jego współpracowników. Stwierdzają oni, że jednostka będzie traktowała prawdopodobnie swą grupę jako mniej atrakcyjną, jeśli przekona się o niezgodności własnych swych opinii ze stanowiskiem pozostałych członków grupy w tej samej sprawie. Warto tu nadmienić również, że im bardziej grupa jest spoistą, tym przypuszczalnie większą wykazuje wrażliwość nawet na nieznane zróżnicowanie z tym większą troską usiłuje wyrównać różnice powstałe wśród jej członków. Przekonają o tym m.in. badani aprzedstawione przez H. B. Gerarda.

Wysoką spoistość

W przypadku odczuwanego przez uczniów zagrożenia ujawnia ta klasa, która nie waha się nawet przed zademonstrowaniem swej wrogości wobec nauczyciela. Problem ten był również przedmiotem badań. Uczucia wrogości wzbudzano u członków kilku grup paprzez traktowanie ich w sposób niesprawiedliwy i samowolny. Wyniki tych badań wykazały, że grupy o wysokiej spoistości ujawniają przypuszczalnie dwa razy więcej wrogości niż grupy o niskiej spoistości. W badaniach tych stwierdzono również, że im wyższa jest spoistość grupy, tym większa jest jej siła oddziaływań, a jej członkowie są mniej skrępowani pod względem okazywania swej wrogości. Wzrost spoistości grupy wskutek przeżywanego przez jej członków lęku i napięcia, powstałego w wyniku odczuwanego przez nich zagrożenia, stwierdzili w swych badaniach m.in. A. D. Pepitone i R. Kleiner. Badania te dotyczyły wpływu zagrożenia i frustracji na spoistość grupy. Odbyły się one podczas obozu wakacyjnego i obejmowały dwie grupy chłopców. W wyniku swych badań autorzy stwierdzili, że wysoki stopień sfrustrowania, i związany z tym stan napięcia członków grupy, zwiększa wydatnie jej spoistość. Do omówionych wyżej czynników spoistości grupy niektórzy psychologowie zaliczają ponadto:

  • wspólny język, jakim posługują się członkowie grupy,
  • ich jednolity sposób myślenia,
  • problemy rozwiązywane w grupie,
  • wspólne cele, jakie grupa realizuje lub zamierza realizować,
  • określone sposoby wzajemnego porozumiewania się,
  • częste kontakty towarzyskie,

Organizacja życia i pracy, polegająca na wyznaczaniu odpowiedzialności każdemu spośród członków grupy za osiągnięcia jej jako całości; zmierza ona do wyrabiania u każdego członka grupy poczucia obowiązku włączania się w proces zaspokajania indywidualnych potrzeb wszystkich swych współtowarzyszy tak, aby stanowiły one jej potrzeby własne, niektóre zdarzenia mające miejsce poza grupą, ale bezpośrednio dotyczące jej członków. Takim zdarzeniem np. wśród załóg fabrycznych może być nieoczekiwana przez nich podwyżka płac8. W warunkach życia szkolnego jest nim z pewnością sprawienie klasie przez dyrekcję szkoły lub zakładu pracy jakiejkolwiek nieoczekiwanej i przyjemnej niespodzianki w postaci wspólnego obejrzenia filmu, wspólnej wycieczki itp.

Ważnym czynnikiem spoistości klasy szkolnej

Są panujące między uczniami stosunki oparte raczej na współdziałaniu i współpracy niż aa współzawodnictwie. Pod tym względem dużo nowego światła rzuciły badania M. Deutscha. W wyniku swych badań doszedł do przekonania, że sytuacja, w której członkowie grupy pozostawali w stosunkach współdziałania, była bardziej dla nich pociągająca niż sytuacja, w której miało miejsce współzawodnictwo. Członkowie w grupach współzawodniczących ze sobą w porównaniu z członkami grup wzajemnie rywalizujących ujawnili m.in.: 1) większą wzajemną przyjaźń, 2) lepsze zharmonizowanie działań, 3) wzajemną pomoc, podział pracy, 5) uprzejmość wobec współtowarzyszy, 6) łatwość porozumiewania się, 7) większą sprawność i systematyczność w wykonywaniu powierzonych im zadań. doniosłym wpływie współdziałania i współpracy na zwiększanie spoistości grupy świadczą również badania przeprowadzone przez M. Sherifa. Wykazały one, że współpraca w ramach dążeń do tego samego upragnionego celu zwiększa przyjaźń wśród członków grupy i rozładowuje panujące w’niej konflikty, a tym samym sprzyja spoistości grupy. Innym czynnikiem, wpływającym na zwiększenie spoistości klasy szkolnej, jest także odczuwane przez uczniów zagrożenie ze strony nauczyciela. Przejawia się ono nierzadko wówczas, gdy nauczyciel stosuje wobec klasy środki zewnętrznego przymusu. Uczniowie jak to udowodniła R. Cunnirigham reagują na taką postawę nauczyciela w różny sposób. Jedni wykazują obojętność i apatię, czemu towarzyszy często brak entuzjazmu i zainteresowania pracą szkolną, inni okazują uległość i odczuwają swą zależność od niego; niektórzy zaś przeżywają silne napięcie i związany z tym lęk, a jeszcze inni przeżywają wyraźny negatywizm i postawę wrogości wobec nauczyciela. To samo dotyczy poszczególnych klas jako .całości. Klasy wykazujące obojętność i apatię nie zdradzają żadnych w zasadzie oznak spoistości, a to wskutek tego, że ich uczniowie rzadko tylko ze sobą współdziałają. Klasy uległe, zależne w dużym stopniu od nauczyciela, charakteryzują się na ogół niską spoistością. Wysoką spoistość przejawiają klasy o jawnej wrogości wobec nauczyciela i klasy, których uczniowie odczuwają przed nimi wyraźny lęk.

error: Content is protected !!